Bricke un Bichere

Je suis né dans les années soixante à Sarre-Union, en Alsace Bossue, cet appendice lorrain en terre alsacienne ou alsacien en terre lorraine. Mes parents me transmirent le parler local, un dialecte germanique de la famille du « francique rhénan lorrain », communément appelé Lothringerplàtt, en fait de l’allemand dialectal. Langue qui n’avait pas voix au chapitre à l’école, langue si peu reconnue par les instances officielles, langue malmenée par les idéologues et uniformisateurs de tous bords, mais aussi par le conformisme, l’indifférence, la veulerie de ses propres locuteurs « complices et victimes » (Claude Vigée) d’une politique d’assimilation séculaire. Pour moi, c’est la langue de mon être le plus intime, qui permet de dire les choses telles que je les ai vécues et les vis au plus près de mon corps, de mon cœur et de mon âme. Elle dit les choses comme elles sont. Elle me permet de dire ce qui à mes yeux est essentiel dans la vie. Ma langue se moque de l’air du temps. Elle est libre et parle le langage du vent, du feu, de l’enfant et de l’amour.

D érscht Brick, wu ich driwwer gàng bin, isch die von minnem Geburtsort, Sarre-Union, àn dr Saar im Krumme Elsàss. Sie verbingt de Néistàdt uff dr link Sitt, wu ich uffgewàchst bin, mit Buckenum uff dr recht. Iwwer d Brick ze gehn war fur mich sellemols kën so guttes Erlëbnis. Denn ich bin iwwer d Brick, fur in Buckenum in d Grundschul ze gehn. Un in dr Schul hàt s gehëëscht lehre un Regle inhàlte, dodezu noch in Frànzeesch, e Sproch, wu ich dehëm nitt geréddt hàn. Im élterhüss hàn ich nämmlich Lothringerplàtt geplàppert, wu in d 70er Johre nitt ànerkennt gewenn isch. Hitt isch s wohl nitt vill meh, muss ich sawe. Also hàn ich iwwer d Brick minni Zung léjje geloss un so làngsàm minni Kindhettssproch verkummere losse. Mit de Johre hàn ich mr dànn diss Frànzeesche àngeeignet, hàn mich awwer kümm richer gefihlt, wu ich widder iwwer de Brick kumm bin. Ebbs, awwer ich hàn noch nitt gewisst wàs, hàt fàlsch geklung un hàt mr gefëhlt.

Später bin ich Germanistik in Strossburisch stüdiere gàng un hàn de Gelejehett ergriff e Johr in Heidelberrisch Frànzeesch ze unterrichte. Dort hàn ich min zweites Bricke-Erlëbnis gehàtt. Auf der Alten Brücke zu Heidelberg, wu so màncher Romàntiker sich gefung, verlor odder verirrt hàt, bin ich fàscht jede Dà spaziere gàng un bin nitt mied worr, de Stàdtkuliss mit Schloss un Stàdttor in mich uffzenemme un im Lààf von de dunkle Gewässer vom Neckar nohzeträäme.

Wu ich dànn noh séchs Monat Ditschlànduffehàlt zum erschte Mol hëmgerëëst bin, hàt min Herz sich gefreit, wu d Zuch iwwer d Rhinbrick bi Kehl gerollt isch. S hàt schneller geschlà, wu s im Strossburischer Bàhnhof Frànzeesch geheert hàt. Wie wild hàt s awwer gemàcht, wu s Elsässisch geheert hàt! Do isch s verrickt worr un hàt Burzelbääm geschlà. Erscht dànn hàn ich mich widder richtich dehëm gefiehlt. Dissmol bin ich richer iwwer de Brick kumm, mit Erlëbnisse, Hoffnunge un eme große Schàtz àn Bichere un Gedànke. Do bin ich mr, glàw ich, zum erschte Mol àh richtig bewusst worr, dàss minner Dialekt s Hochditsche lichter helft ze lehre, un s Hochditsche im Dialekt guttkummt.

Später hàn ich Stüdente getroff, wu s Elsässische ungeniert geréddt hàn. Làngsàm hàn ich dànn minni Mutter-un-Vàttersproch widder gestottert.

Ich hàn àh Bichere gelës, wu geholf hàn d àlte Müre ze sprenge un néie Bricke ze böwwe: Bricke, wu mich d Villfàlt un s Richtum von unsre Dialekte gelehrt hàn. Wu mich versehnt hàn mit unsrer Sproch un mit unsrer Geschicht. Wu vom elsässerditsche Dialekt zur hochditsch Sproch gefiehrt hàn. Bricke, wu de Wëj geschlà hàn zum Géjjeniwwer, zum Nochber àm Rhin. Awwer àh zum ànnere àn d Dier nëwedràn. Bricke, wu d Wëj zum Menschwerre, zum Menschsin do àm Rhin gezeijt hàn. Zum Elsässersin im Sinn vom „gëëschtiche Elsässertum“, wie enner mol geträämt hàt: Nitt Ditscher odder Frànzos ze sin, sunnersch Ditscher un Frànzos ze sin. Zum Vermittler zwische zwei Kültürwelte. Zum ënfàche Elsässer mànchmol àh, uhne Zubeheer, zum Elsässer, wu in sinner Sproch schnüft un in Ruh geloss will sin.

Inger jedem Piler von dëre Brick, wu mich kliner Krumm-Elsässer zum Europäer, zum Weltbirjer un zu mr selbscht gefiehrt hàt, steht e Mensch, e Buch, e Geschicht odder e Gedicht.

Hitt spaziere uff dr Mimrambrick iwwerm Rhin zwische Kehl un Strossburisch, im Friddesgaarte, de Kinn un Enkelkinn von denne, wu sich gehàsst un verroppt hàn, es isch noch nitt so làng hër.

S isch jétzt àn dr Zitt ànnere Bricke ze böwwe, zu àlli Länner von Europa un dr Welt, denn d Welt isch numme e klines Kàff, wie mr in Elsässerjiddisch fur Dorf sàt. Wenn enner uff ënere Sitt ebbs ànstéllt, bekummt mr s àh uff dr ànner Sitt ze spire.

Un die Bricke kinne mr àh in unsrem kline Dialekt helfe böwwe, denn unsri Sproch réddt de Sproch vom Wind, vom Fir, vom Kind un von dr Lieb.  

© Ronald Euler, Zwische schwarz un wiss, Salde 2009.