Je suis né dans les années soixante à Sarre-Union, en Alsace
Bossue, cet appendice lorrain en terre alsacienne ou alsacien en terre
lorraine. Mes parents me transmirent le parler local, un dialecte
germanique de la famille du « francique rhénan lorrain », communément
appelé Lothringerplàtt, en fait de l’allemand dialectal. Langue qui n’avait pas voix au chapitre à l’école, langue si peu
reconnue par les instances officielles, langue malmenée par les
idéologues et uniformisateurs de tous bords, mais aussi par le
conformisme, l’indifférence, la veulerie de ses propres locuteurs «
complices et victimes » (Claude Vigée) d’une politique d’assimilation
séculaire. Pour moi, c’est la langue de mon être le plus intime, qui permet de
dire les choses telles que je les ai vécues et les vis au plus près de
mon corps, de mon cœur et de mon âme. Elle dit les choses comme elles
sont. Elle me permet de dire ce qui à mes yeux est essentiel dans la
vie. Ma langue se moque de l’air du temps. Elle est libre et parle le
langage du vent, du feu, de l’enfant et de l’amour.
D érscht Brick, wu ich driwwer gàng bin, isch die
von minnem Geburtsort, Sarre-Union, àn dr Saar im Krumme Elsàss. Sie verbingt
de Néistàdt uff dr link Sitt, wu ich uffgewàchst bin, mit Buckenum uff dr
recht. Iwwer d Brick ze gehn war fur mich sellemols kën so guttes Erlëbnis.
Denn ich bin iwwer d Brick, fur in Buckenum in d Grundschul ze gehn. Un in dr
Schul hàt s gehëëscht lehre un Regle inhàlte, dodezu noch in Frànzeesch, e
Sproch, wu ich dehëm nitt geréddt hàn. Im élterhüss
hàn ich nämmlich Lothringerplàtt geplàppert, wu in d 70er Johre nitt ànerkennt
gewenn isch. Hitt isch s wohl nitt vill meh, muss ich sawe. Also hàn ich iwwer
d Brick minni Zung léjje geloss un so làngsàm minni Kindhettssproch verkummere
losse. Mit de Johre hàn ich mr dànn diss Frànzeesche àngeeignet, hàn mich awwer
kümm richer gefihlt, wu ich widder iwwer de Brick kumm bin. Ebbs, awwer ich hàn
noch nitt gewisst wàs, hàt fàlsch geklung un hàt mr gefëhlt.
Später bin ich Germanistik in Strossburisch
stüdiere gàng un hàn de Gelejehett ergriff e Johr in Heidelberrisch Frànzeesch
ze unterrichte. Dort hàn ich min zweites Bricke-Erlëbnis gehàtt. Auf der Alten Brücke zu Heidelberg, wu
so màncher Romàntiker sich gefung, verlor odder verirrt hàt, bin ich fàscht
jede Dà spaziere gàng un bin nitt mied worr, de Stàdtkuliss mit Schloss un
Stàdttor in mich uffzenemme un im Lààf von de dunkle Gewässer vom Neckar
nohzeträäme.
Wu ich dànn noh séchs Monat Ditschlànduffehàlt
zum erschte Mol hëmgerëëst bin, hàt min Herz sich gefreit, wu d Zuch iwwer d
Rhinbrick bi Kehl gerollt isch. S hàt schneller geschlà, wu s im
Strossburischer Bàhnhof Frànzeesch geheert hàt. Wie wild hàt s awwer gemàcht,
wu s Elsässisch geheert hàt! Do isch s verrickt worr un hàt Burzelbääm geschlà.
Erscht dànn hàn ich mich widder richtich dehëm gefiehlt. Dissmol bin ich richer
iwwer de Brick kumm, mit Erlëbnisse, Hoffnunge un eme große Schàtz àn Bichere
un Gedànke. Do bin ich mr, glàw ich, zum erschte Mol àh richtig bewusst worr,
dàss minner Dialekt s Hochditsche lichter helft ze lehre, un s Hochditsche im
Dialekt guttkummt.
Später hàn ich Stüdente getroff, wu s Elsässische
ungeniert geréddt hàn. Làngsàm hàn ich dànn minni Mutter-un-Vàttersproch widder
gestottert.
Ich hàn àh Bichere gelës, wu geholf hàn d àlte
Müre ze sprenge un néie Bricke ze böwwe: Bricke, wu mich d Villfàlt un s
Richtum von unsre Dialekte gelehrt hàn. Wu mich versehnt hàn mit unsrer Sproch
un mit unsrer Geschicht. Wu vom elsässerditsche Dialekt zur hochditsch Sproch
gefiehrt hàn. Bricke, wu de Wëj geschlà hàn zum Géjjeniwwer, zum Nochber àm
Rhin. Awwer àh zum ànnere àn d Dier
nëwedràn. Bricke, wu d Wëj zum Menschwerre, zum Menschsin do àm Rhin gezeijt
hàn. Zum Elsässersin im Sinn vom „gëëschtiche Elsässertum“, wie enner mol geträämt
hàt: Nitt Ditscher odder Frànzos ze sin, sunnersch Ditscher un Frànzos ze sin.
Zum Vermittler zwische zwei Kültürwelte. Zum ënfàche Elsässer mànchmol àh, uhne
Zubeheer, zum Elsässer, wu in sinner Sproch schnüft un in Ruh geloss will sin.
Inger jedem Piler von dëre Brick, wu mich kliner
Krumm-Elsässer zum Europäer, zum Weltbirjer un zu mr selbscht gefiehrt hàt,
steht e Mensch, e Buch, e Geschicht odder e Gedicht.
Hitt spaziere uff dr Mimrambrick iwwerm Rhin
zwische Kehl un Strossburisch, im Friddesgaarte, de Kinn un Enkelkinn von
denne, wu sich gehàsst un verroppt hàn, es isch noch nitt so làng hër.
S isch jétzt àn dr Zitt ànnere Bricke ze böwwe,
zu àlli Länner von Europa un dr Welt, denn d Welt isch numme e klines Kàff, wie
mr in Elsässerjiddisch fur Dorf sàt. Wenn enner uff ënere Sitt ebbs ànstéllt,
bekummt mr s àh uff dr ànner Sitt ze spire.
Un die Bricke kinne mr àh in unsrem kline Dialekt
helfe böwwe, denn unsri Sproch réddt de Sproch vom Wind, vom Fir, vom Kind un von dr Lieb.
© Ronald Euler, Zwische schwarz un wiss, Salde 2009.
